Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Araştırma ve Geliştirme (AR-GE) Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını duyurdu. Verilere göre, gayri safi yurt içi AR-GE harcaması 2025’te bir önceki yıla kıyasla 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı.
AR-GE harcamalarının gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki oranı 2024’te yüzde 1,46 iken, 2025’te yüzde 1,5’e yükseldi. Bu artış, ülkenin teknoloji ve inovasyon alanındaki yatırımlarının ivme kazandığını gösteriyor.
AR-GE harcamalarında mali ve mali olmayan şirketler, toplam harcamanın yüzde 65’ini karşılayarak en büyük payı elde etti. Yükseköğretim kurumları yüzde 30,3 ile ikinci sırada yer alırken, genel devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşların payı yüzde 4,7 olarak kaydedildi.
Harcama kalemleri incelendiğinde, personel harcamaları yüzde 58,8 ile en büyük dilimi oluşturdu. 2025’te AR-GE harcamalarının yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından finanse edildi. Genel devlet yüzde 31,1, yükseköğretim yüzde 14,1, yurt dışı kaynaklar yüzde 2,3 ve diğer yurt içi kaynaklar ise yaklaşık yüzde 0,01’lik katkı sağladı.
Tam zamanlı eşdeğer (TZE) cinsinden AR-GE personeli sayısı 2025’te 317 bin 982 kişiye yaklaştı. Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde ve yüzde 3’ü genel devlet ve kar amacı gütmeyen kuruluşlarda istihdam edildi.
TZE cinsinden kadın AR-GE personeli sayısı 2025’te 108 bin 453 kişi olarak açıklandı. Bu oran, toplam AR-GE personelinin yüzde 34,1’ine denk geliyor. Kadın personel oranı en yüksek seviyeye yüzde 48,1 ile yükseköğretimde görüldü.
Öğrenim durumuna göre AR-GE personelinin yüzde 40,6’sı lisans, yüzde 31’i doktora veya eşdeğeri, yüzde 19,4’ü yüksek lisans mezunu olarak belirlendi. TZE cinsinden araştırmacıların en yoğun olduğu faaliyet alanı ise orta yüksek teknoloji olarak kayıtlara geçti.
Bölgesel dağılıma bakıldığında, 2025’te AR-GE harcamalarının en yüksek olduğu bölge yüzde 31,8 ile İstanbul (TR10) oldu. Ankara (TR51) yüzde 30 ile ikinci sırada yer alırken, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova’yı kapsayan bölge (TR42) yüzde 9,5 ile üçüncü sırada takip etti.
İmalat sanayisinde yapılan AR-GE harcamalarının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetinde yer alan girişimler tarafından gerçekleştirildi. Bu alanda en fazla araştırmacı istihdam eden girişimler orta yüksek teknoloji faaliyetlerini yürütenler oldu.
Dolaylı AR-GE teşviklerinin, mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcamaları içindeki payı 2015’teki yüzde 14,8’den 2025’te yüzde 26,5’e yükseldi. Mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcaması, 2015’te 11,2 milyar lirayken, 2025’te 637,3 milyar liraya ulaştı.
